Vrijwel iedere behandeling begint met een gesprek. Zorgverleners geven daarin niet alleen informatie, maar beïnvloeden, vaak onbewust, ook de verwachtingen van patiënten. En die verwachtingen doen ertoe. Ze kunnen invloed hebben op hoe iemand een behandeling ervaart, maar ook op klachten als pijn, angst en herstel. Voor Antoinette van Laarhoven en Youri Berends is dan ook duidelijk:
“Verwachtingen staan niet los van een behandeling, maar maken er onderdeel van uit.”
Uit onderzoek bij patiënten die een schouderprothese kregen, bleek bijvoorbeeld dat tevredenheid niet alleen afhing van hoe goed de operatie technisch was verlopen. Ook de mate waarin de behandeling aansloot bij wat de patiënt verwachtte, speelde een belangrijke rol. Onderzoek laat bovendien zien dat verwachtingen invloed kunnen hebben op symptomen als pijn, jeuk en angst.
Verwachtingen worden gevormd door eerdere ervaringen, maar ook door de communicatie rondom een behandeling. Zo kunnen bijsluiters, hoewel ze belangrijk zijn voor veilige zorg, door de nadruk op mogelijke bijwerkingen onbedoeld negatieve verwachtingen oproepen. Die kunnen er vervolgens aan bijdragen dat mensen klachten ervaren.
Dat maakt communicatie een belangrijk onderdeel van goede zorg. Door bewust en patiëntgericht met verwachtingen om te gaan, kunnen zorgprofessionals bijdragen aan een betere behandelervaring.
Zelf ervaren wat communicatie doet
Het Kenniscafé van 29 september start plenair. Daarna kunnen deelnemers kiezen uit drie verschillende deelsessies. Antoinette van Laarhoven en Youri Berends verzorgen één van deze sessies, waarin deelnemers meer leren over verwachtingseffecten en zelf ervaren wat communicatie kan doen.
Met behulp van virtual reality (VR) stappen zij in herkenbare zorgsituaties, waarin kleine verschillen in woordkeuze, toon en uitleg grote gevolgen kunnen hebben voor hoe een boodschap overkomt.
“Tijdens de sessie laten we deelnemers vooral zelf ervaren hoe subtiel communicatie verwachtingen kan beïnvloeden.” In de VR-omgeving kunnen zorgprofessionals verschillende manieren van communiceren uitproberen en direct ervaren wat het effect daarvan is.
Zorgvuldig omgaan met verwachtingen
Juist omdat verwachtingen krachtig zijn, vraagt het beïnvloeden ervan om zorgvuldigheid. Het doel is niet om patiënten iets wijs te maken of onrealistische hoop te geven. Goede verwachtingscommunicatie betekent eerlijk zijn over onzekerheden én aandacht hebben voor de manier waarop informatie wordt gebracht.
“Goede communicatie in de zorg draait om meer dan alleen het overbrengen van informatie; het gaat ook om het opbouwen en behouden van vertrouwen. Daarvoor zijn realistische verwachtingen essentieel.”
Berends en Van Laarhoven bouwen hiermee voort op het werk van professor Andrea Evers, die veel heeft betekend voor het onderzoek naar medische verwachtingen. “Zij heeft laten zien dat verwachtingen geen ‘zacht’ psychologisch onderwerp zijn, maar een serieus biologisch en klinisch mechanisme dat thuishoort in de reguliere geneeskunde.”
“Tijdens het Kenniscafé willen we de stap maken van wetenschappelijke kennis naar de dagelijkse praktijk: hoe vertaal je inzichten over verwachtingen naar het spreekuur en hoe train je zorgprofessionals in communicatie rondom verwachtingen?” Door kennis te delen en ervaringen uit de praktijk op te halen, versterken Berends en Van Laarhoven de verbinding tussen onderzoek en zorg.