Op dinsdag 29 september kwamen onderzoekers, zorgprofessionals, beleidsmakers en maatschappelijke organisaties samen in het Agora-gebouw van de Faculteit Sociale Wetenschappen in Leiden voor een Kenniscafé over de nalatenschap van Andrea Evers. In een warme en betrokken sfeer stonden deelnemers stil bij haar werk en ontdekten ze hoe verwachtingen invloed hebben op gezondheid, gedrag en maatschappelijke participatie.
Tijdens de plenaire opening benadrukte vice-decaan van de Faculteit Sociale Wetenschappen Carlijn Bergwerff het belang van verbinding, interdisciplinair samenwerken en maatschappelijke impact. Andrea Evers wordt daarbij herinnerd als een onderzoeker die deze waarden als geen ander belichaamde. Ook Anke Klein stond stil bij Andrea’s bijzondere vermogen om mensen, disciplines en organisaties met elkaar te verbinden.
Mirjam Oomens, taalfilosoof en ervaringsdeskundige, deelde haar persoonlijke ervaringen met de gezondheidszorg. Ze liet zien hoe verwachtingen, communicatie en taalgebruik de ervaring van patiënten beïnvloeden. Daarmee sloot haar verhaal nauw aan bij Andrea’s onderzoek naar placebo- en nocebo-effecten en het belang van realistische, hoopvolle communicatie in de zorg.
Tot slot blikten Antoinette van Laarhoven en Henriët van Middendorp terug op Andrea’s baanbrekende wetenschappelijke carrière en haar streven naar maatschappelijke impact. Ook vertelden zij hoe haar onderzoek met inspiratie en passie wordt voortgezet binnen het Center for Interdisciplinary Placebo Studies Leiden.
Na de plenaire opening gingen de deelnemers uiteen in interactieve deelsessies, waarin zij verder verkenden welke rol verwachtingen spelen in de zorg, inclusie en de omgang met gezondheidsinformatie.
Deelsessie 1
Verwachtingseffecten in medische settings
Tijdens deze sessie gingen zorgprofessionals, onderzoekers, docenten en beleidsmedewerkers in gesprek over de invloed van communicatie op behandeluitkomsten.
Een rollenspel, technisch begeleid door Victor Leong, liet zien hoe eerdere ervaringen en verhalen van anderen het vertrouwen in een behandeling kunnen beïnvloeden. Vervolgens lichtten Antoinette van Laarhoven (Universiteit Leiden) en Youri Berends (LUMC) toe hoe positieve verwachtingen behandeluitkomsten kunnen verbeteren. Een duidelijke uitleg over het doel en de werking van de behandeling en een positieve, realistische boodschap kunnen daarbij helpen.
Ook woordkeuze en framing maken verschil. Zo roept “99,9% van de mensen verdraagt deze behandeling zonder problemen” een heel ander gevoel op dan “1 op de 1000 mensen krijgt last van deze bijwerking”. Tegelijkertijd blijft het belangrijk om patiënten zorgvuldig over risico’s en bijwerkingen te informeren. Onder leiding van Andrea Evers is hierover een gratis e-learning ontwikkeld via het Instituut Verantwoord Medicijngebruik.
Belangrijkste inzichten:
- Bewustwording: kleine aanpassingen in woordkeuze kunnen invloed hebben op de beleving en uitkomst van een behandeling.
- Realistisch en positief communiceren: bespreek verwachtingen openlijk en benadruk mogelijke vooruitgang.
- Zorgvuldige informatievoorziening: : informeer patiënten goed over risico’s en bijwerkingen, zonder onnodig negatieve verwachtingen te versterken. In wetenschappelijk onderzoek wordt gezocht naar manieren om dit zorgvuldig te doen, bijvoorbeeld via authorized non-disclosure: de patiënt geeft toestemming om niet alle bijwerkingen te horen.
Meer weten of samenwerken rond dit thema?
Neem contact op via IPSplacebo@fsw.leidenuniv.nl.
Deelsessie 2
Verwachtingen en (on)gelijkheid
In een warme, informele sfeer, met Marokkaanse thee, gingen deelnemers in gesprek over de invloed van verwachtingen en vooroordelen. Henriët van Middendorp (Universiteit Leiden) lichtte toe waarom Stichting BuZz deze sessie vormgaf. BuZz is een Leidse welzijnsorganisatie die mensen ondersteunt die (tijdelijk) moeite hebben om mee te doen in de maatschappij. De organisatie helpt hen hun talenten te ontdekken en zelfstandiger te worden.
Aan de hand van een casus bespraken deelnemers hoe vooroordelen, bijvoorbeeld op basis van iemands naam, tot andere uitkomsten kunnen leiden dan een open en nieuwsgierige houding.
Belangrijkste inzichten:
- Begin bij gelijkwaardigheid. Bij BuZz mag iedereen er gewoon zijn. Door mensen laagdrempelig te betrekken bij activiteiten voelen zij zich welkom, gezien en nuttig. Zo groeien vertrouwen en veiligheid.
- Kijk naar de persoon achter het verhaal. Toon oprechte interesse in iemands ervaringen, behoeften én talenten, zonder direct conclusies te trekken.
- Gezondheid is meer dan lichamelijke gezondheid. Ook eenzaamheid, schulden en mentale gezondheid spelen een rol. Kleine stappen, aandacht voor basisvaardigheden en humor kunnen bijdragen aan verbetering.
- Werk samen en wees bewust van verwachtingen. Samenwerking met andere organisaties is belangrijk. Sta ook stil bij je eigen verwachtingen en hoe die jouw benadering van anderen beïnvloeden.
Meer weten of samenwerken rond dit thema?
Neem contact op via IPSplacebo@fsw.leidenuniv.nl.
Deelsessie 3
Gezond scrollen op social media, de verwachting voorbij
Tijdens deze sessie gingen Aleksandrina Skvortsova (Universiteit Leiden) en Nicolet Jansen (gemeente Leiden) met deelnemers in gesprek over gezondheidsinformatie op sociale media, misinformatie en gezonder scrollgedrag.
Deelnemers onderzochten hoe gedrag werkt en hoe je gedragsverandering kunt stimuleren. Daarbij stonden twee factoren centraal: normen en gemak. Met praktische opdrachten verkenden zij hoe deze factoren kunnen helpen om bewuster met sociale media om te gaan.
Belangrijkste inzichten:
- Herken misinformatie. Controleer bronnen en onderzoek en kijk naar de deskundigheid van de afzender. Sensationele uitspraken, beloften die te mooi lijken om waar te zijn en simpele oplossingen voor complexe gezondheidsproblemen zijn mogelijke rode vlaggen. Let ook op eventuele commerciële belangen.
- Laat je niet leiden door populariteit. Veel likes, aanbevelingen van bekenden, influencers of een professionele presentatie betekenen niet automatisch dat informatie betrouwbaar is. Kijk kritisch naar de inhoud en onderbouwing.
- Maak gezonder scrollgedrag makkelijker. Stel tijdslimieten in, schakel meldingen uit of leg je telefoon buiten bereik. Zorg voor alternatieven, zoals een boek lezen, wandelen of contact zoeken met anderen. Ook afspraken met vrienden, partners of huisgenoten kunnen helpen om gewoonten te veranderen.
Een mogelijk vervolg is gezamenlijk onderzoek naar gezondheidsmisinformatie of een publiekscampagne voor Leidenaars.
Interesse in samenwerking?
Neem contact op met Aleksandrina Skvortsova (a.skvortsova@fsw.leidenuniv.nl) of Nicolet Jansen (n.jansen@leiden.nl).
