Op dinsdag 10 maart organiseerde het Medical Delta Living Lab Veranderaars voor Duurzame Zorg, de Groene Zorg Alliantie en partners binnen het LHSC een interactief Kenniscafé over planetaire gezondheid. Dit vond plaats bij Leren met de Stad in Leiden Noord. Een plek midden in de wijk waar mensen samenkomen om te werken aan maatschappelijke vraagstukken.
Tijdens dit achtste Kenniscafé stond het thema planetaire gezondheid centraal: de samenhang tussen de gezondheid van mensen en die van onze planeet. Met ruim 60 deelnemers uit onderwijs, onderzoek, beleid en praktijk werd het een inspirerende en interactieve middag.
In het plenaire programma schetste Kim Verhaegh de effecten van klimaatverandering op onze gezondheid. Klimaatverandering leidt tot meer gezondheidsproblemen, wat weer zorgt voor extra zorgvraag en daarmee ook meer milieu-impact. Het doorbreken van deze vicieuze cirkel vraagt iets van ons allemaal en verpleegkundigen spelen hierin een onmisbare en leidende rol.
Arjen Speksnijder liet zien hoe biodiversiteit en gezondheid met elkaar verbonden zijn. Met DNA-technieken wordt inzicht verkregen in (micro-)organismen in onze leefomgeving en hun rol in gezonde ecosystemen.
Het belang van stedelijk groen werd benadrukt door Joeri Morpurgo: groen draagt bij aan verkoeling, wateropvang, biodiversiteit en een betere luchtkwaliteit, en daarmee aan een gezonde leefomgeving. Stedelijk groen heeft dus veel kwaliteiten, maar kan niet alles tegelijk optimaal vervullen. Zo bieden bomen andere voordelen dan gras. Daarom is het belangrijk om vooraf goed na te denken over het doel van het groen.
Tot slot ging Henk Rosendal in op het Europese HOPE-project, dat zich richt op de gezondheidsrisico’s van hittegolven bij ouderen en praktische tools ontwikkelt om hier beter mee om te gaan. Zo zijn er in dit project e-learnings ontwikkeld voor zorgverleners. Daarnaast kwam de werkwijze voor het opstellen van een wijkhitteplan kort aan bod.
Na deze plenaire sessies gingen deelnemers uiteen in interactieve parallelsessies, waarin de vertaalslag werd gemaakt van kennis naar praktijk.
Parallelsessie 1
Wijkgerichte aanpak van hittestress: van Rotterdam naar Leiden Noord
In deze sessie gingen de deelnemers – variërend van docenten en studenten tot beleidsmakers, zorgprofessionals en bewoners – met elkaar in gesprek over een wijkgerichte aanpak van hittestress.
De sessie startte met het delen van kennis en ervaringen uit Rotterdam, waar al gewerkt wordt met een wijkhitteplan. Dit vormde de basis voor een interactieve discussie over de vraag hoe zo’n aanpak vertaald kan worden naar Leiden Noord. Er werden veel praktische vragen behandeld: hoe kun je bewoners actief betrekken bij het ontwikkelen en uitvoeren van een wijkhitteplan? Op welke manier kun je de aanpak van hittestress slim verbinden met andere thema’s, zoals bewegen of woningisolatie en ventilatie? En hoe kunnen steden als Leiden en Rotterdam van elkaar leren en samen optrekken in het ontwikkelen van effectieve maatregelen?
Tips uit de sessie:
- Zelf aan de slag met een wijkhitteplan? Bekijk de handreiking van Rotterdam Weerwoord.
- Meer leren over hittestress? Volg de gratis e-learning van het Europese HOPE-project.
- Inspiratie voor een klimaatbestendige leefomgeving? Lees De fijne stad van Vincent Luyendijk.
Parallelsessie 2
Luchtkwaliteit, biodiversiteit en gezondheid: kansen en vragen
De tweede parallelsessie bracht circa 25 deelnemers samen, met een diverse mix uit onder meer onderwijs, zorg, gemeenten, verzekeraars en maatschappelijke organisaties, zoals een volkstuinvereniging.
Nemi Dorst liet zien hoe groen invloed kan hebben op allergieën zoals hooikoorts. Met toenemende verstedelijking stijgt namelijk ook het aantal mensen met allergieën. In zijn onderzoek gebruikt hij een pollensniffer (een soort stofzuiger) om te meten welke en hoeveel pollen in de lucht aanwezig zijn. Hij vergeleek de verspreiding in groene en stenige wijken, en tussen publieke groenruimtes en privétuinen. Deelnemers bespraken onder meer blootstelling aan pollen, immunisatie en langetermijneffecten, waaronder de rol van luchtvervuiling (zoals fijnstof) bij het ontstaan van hooikoorts.
Duidelijk werd dat bij de inrichting van stedelijk groen verschillende belangen samenkomen, zoals volksgezondheid, beheer en kosten, biodiversiteit, bewoners, hittestress en waterbeheer. Voor een toekomstbestendige en klimaatadaptieve leefomgeving is het belangrijk deze aspecten mee te nemen in huidig en toekomstig beleid.
Tips uit de sessie:
- Meer informatie over dit project: https://benign-ru-fm.hub.arcgis.com/.
- Verdiep je verder tijdens de expeditie stadsnatuur van het Leids Biodiversiteitsnetwerk, waar je samen met experts op pad gaat en het gesprek kunt voortzetten. Houd deze website in de gaten voor meer informatie.
- Ontdek hoe het Medical Delta Living Lab samen met zorgprofessionals en partners concrete oplossingen ontwikkelt en test voor een duurzame en toekomstbestendige gezondheidszorg: Medical Delta Living Lab 'Veranderaars voor duurzame gezondheidszorg'.
Parallelsessie 3
MeetHub: integreren van planetaire gezondheid in onderwijs
Tasja de Koning en Rosalie van Deursen van de Groene Zorg Alliantie bespraken aan de hand van tekeningen en een bordspel hoe je planetaire gezondheid in het onderwijs kunt integreren. Ook lieten zij zien dat er al veel onderwijs en ondersteunend materiaal ontwikkeld is. Vind dus vooral niet zelf het wiel uit en gebruik wat er al gemaakt is.
Tips uit de sessie:
- Bezoek de website van de Groene Zorg Alliantie om eenvoudig lesmodules en inspiratie te vinden over planetaire gezondheid en duurzaamheid in de zorg, die je direct kunt toepassen in onderwijs of praktijk.
- Ontdek hier hoe duurzaamheid en planetaire gezondheid effectief in het zorgonderwijs kunnen worden geïntegreerd.
Het Kenniscafé liet zien dat planetaire gezondheid een thema is dat leeft en verbindt. De combinatie van verschillende perspectieven en disciplines zorgde voor waardevolle inzichten én nieuwe samenwerkingen. De volgende stap ligt in het verder vertalen van deze inzichten naar concrete acties in onderwijs, onderzoek en praktijk.
Meer informatie
Wil je meer weten over een of meerdere projecten en hun initiatiefnemers? Neem dan contact op met HealthySocietyCenter@leiden.nl. Wij brengen je graag in contact. Wil je op de hoogte blijven van andere Kenniscafés en initiatieven van het LHSC? Meld je hieronder aan voor de nieuwsbrief.