De gezondheid van mensen en die van de planeet zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Toch dringt dat besef nog niet overal even sterk door. Voor Leontien van Wely, docent-onderzoeker op het thema ‘Planetaire gezondheid’ bij de onderzoeksgroep Verpleegkundig Leiderschap aan Hogeschool Leiden, werd de urgentie voelbaar toen ze hoorde dat zeven van de negen planetaire grenzen al zijn overschreden.
“De leefbaarheid van de aarde voor toekomstige generaties staat onder druk,” vertelt ze. “En als je dan weet dat de zorg in Nederland verantwoordelijk is voor zo’n 7 procent van de nationale CO2-uitstoot, dan zie je hoe we in een vicieuze cirkel terecht zijn gekomen. Klimaatverandering veroorzaakt gezondheidsproblemen, die leiden tot meer zorg, die op haar beurt weer milieu-impact heeft. Het systeem moet dus anders.”
Dat klimaatverandering geen abstract begrip is, merken we al dichtbij huis. Hittegolven zorgen ervoor dat het lichaam zich niet goed kan koelen. Dit kan zorgen voor hoofdpijn, uitdroging en flauwvallen, maar ook bestaande hart- en vaatproblemen verergeren. Tijdens eerdere hittegolven overleden meer dan 1000 mensen extra door de hoge temperaturen. Ook luchtvervuiling eist vele slachtoffers. Zo wordt langdurige blootstelling aan luchtvervuiling (zoals fijnstof) jaarlijks in verband gebracht met 4300 kinderen met een laag geboortegewicht en 11% van de longkankergevallen. Van Wely: “Zulke ontwikkelingen vergroten de druk op de zorg en op de samenleving als geheel.”
Die impact is bovendien ongelijk verdeeld. “Een arme wijk is vaak een warme wijk,” zegt Van Wely. Minder groen, meer steen, slechter geïsoleerde woningen en energiearmoede maken bewoners extra kwetsbaar. Vooral ouderen, jonge kinderen, zwangeren en mensen met chronische aandoeningen lopen risico. Zorg- en welzijnsprofessionals kunnen volgens haar het verschil maken door deze groepen actief in beeld te hebben, voorlichting te geven en preventie centraal te stellen. “Het gaat niet alleen om behandelen, maar om het verkleinen van kwetsbaarheid.”
Een gezonde planeet vraagt om een gezamenlijke aanpak
Ook in het onderwijs ligt een belangrijke taak. Van Wely: “Toekomstige verpleegkundigen moeten leren hoe klimaatverandering gezondheid beïnvloedt én wat hun handelingsperspectief is. Concrete patiëntcasuïstiek helpt om die rol tastbaar te maken. Daarnaast is interdisciplinair samenwerken essentieel. Wanneer zorgprofessionals, docenten, groenexperts en bewoners elkaar ontmoeten, ontstaan nieuwe inzichten en innovatieve oplossingen. Het vraagt een open blik en de bereidheid om samen echt systeemverandering te realiseren.”
Het Kenniscafé op 10 maart is bedoeld als zo’n ontmoetingsplek. Bezoekers kunnen rekenen op kennis, inspiratie en nieuwe verbindingen: een belangrijke stap richting een gezonde stad voor mens en milieu. Dit Kenniscafé wordt georganiseerd door het Leiden Healthy Society Center (LHSC) in samenwerking met het Medical Delta Living Lab Veranderaars voor duurzame gezondheidszorg, waar Van Wely als labdeveloper bij betrokken is.
Als het aan Van Wely ligt, kijken we over tien jaar terug en zien we dat Leiden structureel werkt vanuit het perspectief van planetaire gezondheid: consistent, samenhangend en met oog voor zowel mens als leefomgeving. Dat toekomstbeeld begint met het gesprek van vandaag.
