150 studenten bogen zich over een weerbare leefomgeving in Leiden rondom het Bètaplein
Op donderdag 15 oktober stond het Bètaplein in Leiden opnieuw in het teken van een weerbare leefomgeving. Tijdens de derde Challengedag van Leren met de Stad rondom dit thema gingen ruim 150 studenten van Hogeschool Leiden, Universiteit Leiden, mboRijnland en De Haagse Hogeschool gezamenlijk aan de slag met actuele vraagstukken uit de wijk.
Negen vraagstukken over weerbaarheid en leefbaarheid
In interdisciplinaire groepjes onderzochten de studenten negen vraagstukken rond veiligheid, weerbaarheid en leefbaarheid. Hoe zorg je ervoor dat mensen zich veilig voelen in hun buurt? Wat werkt beter: handhaving of preventie? En hoe kunnen we problemen als meidenvenijn en digitale pesterijen aanpakken? Ook de inrichting van de openbare ruimte, crisisvoorbereiding en kwetsbare doelgroepen en het vergroten van de meldingsbereidheid in de wijk kwamen aan bod.
Van kennis naar onderzoek in de wijk
Na de gezamenlijke opening en minicolleges van Danny Onderwater van Politie Leiden en Nina Maijers van de gemeente Leiden over veiligheid en veiligheidsbeleving, gingen de teams aan de slag. Ze verdiepten zich in hun vraagstuk, spraken met professionals en stadspartners en trokken de wijk in om ervaringen van buurtbewoners op te halen en situaties te observeren. Door verschillende perspectieven en expertises samen te brengen, onderzochten ze wat er speelt en waar kansen liggen.
Kleine initiatieven, grote betekenis
Een belangrijk inzicht was dat een weerbare leefomgeving om meer vraagt dan het voorkomen van criminaliteit. Ook de inrichting van de openbare ruimte, de sociale samenhang en de manier waarop mensen hun omgeving ervaren, spelen een belangrijke rol. Wat maakt dat iemand zich veilig voelt? En hoe kun je ervoor zorgen dat bewoners zich betrokken voelen en elkaar weten te vinden? De studenten ontdekten dat juist kleine, haalbare initiatieven verschil kunnen maken.
Ideeën delen tijdens de inspiratiemarkt
In de middag brachten de teams hun bevindingen samen en vertaalden ze die naar inzichten en mogelijke oplossingen. Tijdens de inspiratiemarkt presenteerden zij hun onderzoek en ideeën aan professionals, netwerkpartners en andere bezoekers. Er was ruimte om resultaten te delen, vragen te stellen en feedback op te halen.
Samen leren en impact maken in de stad
De Challengedag liet zien wat er ontstaat wanneer studenten van verschillende onderwijsinstellingen en disciplines samenwerken aan vraagstukken die in de stad leven. Door kennis uit het onderwijs te verbinden met ervaringen uit de praktijk, ontstonden nieuwe perspectieven en concrete aanknopingspunten voor vervolg. De dag onderstreepte daarmee de kracht van Leren met de Stad: samen met de stad leren, onderzoeken en bijdragen aan een leefomgeving waarin mensen zich veilig, verbonden en thuis voelen.
Welke innovatieve (niet-fysieke) interventies kunnen worden ingezet om de sociale controle en het veiligheidsgevoel voor zowel medewerkers als bewoners rondom het Bètaplein in de avonduren te vergroten?
Hoe kunnen digitale platforms op het Bètaplein offline ontmoetingen stimuleren en online veiligheid en ouderbetrokkenheid versterken?
Hoe zorgen we ervoor dat de openbare ruimte uitnodigend en toegankelijk is voor alle verschillende gebruikers (studenten, jongeren, gezinnen)?
Hoe ervaren jongeren, en met name meiden, de openbare ruimte en hoe vergroten we hun gevoel van veiligheid?
Hoe richten we de ruimte zo in dat deze zowel overdag als ’s avonds veilig, prettig én levendig blijft?
welke succesvolle interventies uit andere Leren met de Stad-projecten zijn toepasbaar op het Bètaplein?
Hoe kunnen wijkbewoners en jongeren zich mentaal sterker en meer verbonden voelen met hun omgeving?
Hoe kunnen subtiele prikkels (nudges) helpen om gewenst gedrag te stimuleren op en rond het Bètaplein?
Hoe kan een buurtapp de veiligheid bevorderen zonder angst aan te wakkeren, en wanneer moeten meldingen worden doorgezet naar officiële instanties?
Een plein dat verbindt: ideeën voor een veiligere en socialere buurt
Tijdens de Challengedag onderzocht een van de groepen hoe twee woongebieden met elkaar verbonden kunnen worden, zowel fysiek als sociaal. De groep bestaat uit Rick, Thijmen, Tim, Maurice en Mats van de opleiding Ruimtelijke Ontwikkeling, Keltoum van de opleiding Toegepaste Psychologie en mbo-studenten van Handhaving. Zij richtten zich vooral op het plein en de vraag hoe deze plek kan bijdragen aan meer verbinding tussen bewoners en studenten.
“Wij hebben gekeken naar dit plein. Hoe kunnen we dit plein zo gebruiken dat er sociale verbondenheid ontstaat?”, vertelt een van de studenten. “Een van de ideeën is om een festival op het plein te organiseren. Ook dachten we aan een kleinschalige hardloopactiviteit. Op die manier kunnen mensen elkaar op een laagdrempelige manier ontmoeten. We zien hierin vooral kansen voor internationale studenten, die zo gemakkelijker met anderen in contact kunnen komen.”
Meer aandacht voor de fysieke veiligheid
“Wij keken ook naar de fysieke veiligheid tussen de twee woongebieden. De inrichting van de omgeving vormt op sommige plekken een barrière. Een oversteekplaats is niet altijd dichtbij, waardoor mensen moeten omlopen. We stellen daarom voor om een zebrapad goed te verlichten, zodat mensen ook in het donker veilig kunnen oversteken.”
Daarnaast bedachten we een sociaal ontwerp met kunst op de grond. Die kunst zou eventueel door bewoners uit de omgeving kunnen worden gemaakt. Zo worden bewoners meer betrokken bij hun leefomgeving en kan het gevoel van verbondenheid worden versterkt.
Een aantrekkelijkere fietsenstalling
Een ander aandachtspunt is de fietsenstalling. Het plein staat vol fietsen en de studenten onderzochten hoe de fietsenstalling aantrekkelijker en beter herkenbaar kan worden gemaakt. Een van de studenten ging zelf naar de locatie, maakte foto’s en deed onderzoek naar de plek.
“Het is eigenlijk een best verwarrende plek, want ik was daar om twee uur ’s middags en zelfs toen al was het al pikkedonker”, vertelt de student. “Ook is de omgeving koud en lawaaierig. Er ontbreken duidelijke markeringen en de route naar de fietsenstalling is niet vanzelfsprekend.
Om de fietsenstalling aantrekkelijker te maken, stelt de groep voor om een actie met een QR-code of kortingsbon te organiseren. Mensen die hun fiets daar regelmatig parkeren, zouden bijvoorbeeld na meerdere bezoeken korting kunnen krijgen bij een restaurant of winkel in de buurt. Daarmee willen de studenten het gebruik van de fietsenstalling stimuleren en tegelijkertijd lokale ondernemers betrekken.
Samen tegen pesten: van veilige meldingen tot duidelijke afspraken
Hoe voorkom je dat online pesten overgaat in pesten in het echte leven? Xander van de minor Sociale Innovatie, Meike, Thijs, Dex en Maud van de opleiding Beveiliging, en Lotte en Kirsten van de pabo onderzochten tijdens de Challengedag hoe jongeren pestgedrag eerder en veiliger kunnen melden.
“Een belangrijk inzicht was dat jongeren soms bang zijn om pesten te melden, omdat ze vrezen zelf slachtoffer te worden. Ook anoniem melden is niet altijd eenvoudig: jongeren moeten erop kunnen vertrouwen dat hun melding vertrouwelijk wordt behandeld. Tegelijkertijd is het lastig om pestgedrag op te lossen zonder uiteindelijk de betrokkenen met elkaar in contact te brengen.”
“Daarom hebben we gewerkt aan concrete oplossingen. Zo maakten we een document met richtlijnen voor ouders over hoe zij hun kinderen kunnen begeleiden bij het gebruik van hun telefoon en schermtijd. Door al vroeg afspraken te maken over telefoongebruik, hopen ze problemen te voorkomen voordat online pesten ontstaat of verergert.”
Studenten bedenken ideeën voor een veiligere en verbonden wijk
Tijdens de Challengedag onderzochten studenten hoe twee woongebieden rond het Bètaplein beter met elkaar verbonden kunnen worden, zowel fysiek als sociaal.
Een van de ideeën is om het plein te gebruiken voor activiteiten, zoals een festival of een hardloopevenement, zodat bewoners en (internationale) studenten elkaar makkelijker ontmoeten. Ook stelden de studenten voor om kunst op de grond aan te brengen die door buurtbewoners wordt gemaakt.
Daarnaast keken ze naar de fysieke veiligheid. Betere verlichting bij oversteekplaatsen en een duidelijkere route naar de fietsenstalling kunnen de omgeving veiliger en aantrekkelijker maken. Een student beschreef de fietsenstalling als volgt: “Het is eigenlijk een best verwarrende plek, want ik was daar om twee uur ’s middags en zelfs toen al was het al pikkedonker.”
Om het gebruik van de fietsenstalling te stimuleren, bedachten de studenten een actie met een QR-code, waarmee fietsers korting kunnen verdienen bij een lokale ondernemer.
Uit gesprekken met de handhaving bleek dat er over het algemeen weinig overlast is, al wordt de parkeergarage onder de Plus-supermarkt wel genoemd als plek waar overlast voorkomt.
Met relatief kleine ingrepen willen de studenten de openbare ruimte prettiger maken en de anonimiteit in de wijk verminderen. Hun ideeën laten zien hoe een betere inrichting en meer ontmoetingsmogelijkheden kunnen bijdragen aan een veiligere en meer verbonden leefomgeving.
Wat als de stroom uitvalt? Studenten onderzoeken crisisvoorbereiding in Leiden
Een van de studentengroepen hield zich bezig met het vraag: hoe zijn bewoners voorbereid op een crisis? Julie en Larse van de minor Sociale Innovatie, Owen, Lisanne en Britt Straathof van de opleiding Beveiliging, en Josefien en Isa van Toegepaste Psychologie lichten toe. “Wij hebben onderzoek gedaan naar de voorbereiding op noodsituaties in de omgeving van het Bètaplein in Leiden. Hiervoor hebben wij 19 mensen geïnterviewd, tussen de 17 en 82 jaar oud. We wilden onderzoeken hoeveel mensen weten wat ze moeten doen tijdens een crisis en hoe goed zij hierop zijn voorbereid.
Uit onze interviews bleek dat veel mensen niet goed voorbereid zijn op een noodsituatie. Zo weet 73,7% van de respondenten niet waar ze terechtkunnen tijdens een noodsituatie. Ook weet 57,9% niet wat ze moeten doen bij een langdurige stroomstoring. Daarnaast merkten we dat ouderen en mensen met een beperking extra hulp nodig kunnen hebben. Niet iedereen kan namelijk rekenen op steun van buren of andere mensen in de omgeving.
Op basis van onze resultaten hebben wij een aantal oplossingen bedacht. Zo stellen we voor om een sociale-mediacampagne te starten, voorlichtingsavonden te organiseren en informatie via kranten te verspreiden. Ook willen we bewoners helpen bij het samenstellen van een betaalbaar noodpakket.”
“We concluderen dat er meer aandacht nodig is voor de voorbereiding op noodsituaties in de omgeving van het Bètaplein. Met duidelijke informatie en betere voorlichting hopen we dat bewoners beter weten wat ze moeten doen en zelfstandiger kunnen handelen tijdens een crisis.
Hoe betere communicatie het veiligheidsgevoel in de wijk kan versterken
“We hebben bewoners van de flats geïnterviewd en gesproken met wijkagent Danny. We wilden weten hoe veilig bewoners zich voelen en welke overlast ze ervaren. De meeste bewoners voelen zich veilig in de wijk. Wel ervaren ze overlast van afval, diefstal van fietsen en pakketjes en de parkeergarage. Ook merkten we dat de buurtapps niet voor iedereen toegankelijk zijn en dat bewoners niet altijd terugkoppeling krijgen van de wijkagent over hun meldingen. Daarom bedachten we een oplossing waarbij alle huismeesters samen in één groepsapp communiceren. Daarnaast wordt één huismeester aangewezen als vast aanspreekpunt. Deze huismeester onderhoudt contact met de wijkagent en andere organisaties en bespreekt meldingen en de terugkoppeling met de andere huismeesters. Zo willen we ervoor zorgen dat informatie beter wordt gedeeld, meldingen worden opgevolgd en bewoners duidelijker horen wat er met hun melding gebeurt. Op die manier willen we de communicatie verbeteren en bijdragen aan een veiligere leefomgeving”, vertellen studenten Safa, Lieke, Ginger en Rune.
Hoe kan online contact tussen buurtbewoners leiden tot meer persoonlijke ontmoetingen?
Xanti, student Technische Natuurkunde aan De Haagse Hogeschool, vertelde tijdens de Challengedag over de bevindingen van zijn groepje.
“Voor ons onderzoek hebben we verschillende bewoners gesproken over hun contact met buurtgenoten en hun bekendheid met Incluzio en buurthuis BOP. We merkten dat veel bewoners Incluzio kennen, maar er vooral via andere buurtbewoners over horen en minder via flyers. Ook kwamen we erachter dat er in de flats al WhatsApp-groepen bestaan, maar dat deze vooral worden gebruikt voor praktische zaken, zoals vragen over pakketjes of overlast. De WhatsApp-groepen worden nog weinig gebruikt om samen activiteiten te organiseren. Daarnaast hoorden we dat pakketjes regelmatig worden gestolen en afval zich door de wind verspreidt. Daarom bedachten we verschillende oplossingen die aansluiten bij wat bewoners nodig hebben. Zo stelden we een afgesloten pakketvoorziening voor waar alleen bewoners toegang toe hebben en een omheining rond de afvalcontainers om te voorkomen dat afval zich verspreidt. Bewoners gaven ook aan dat ze graag vaker activiteiten bij buurthuis BOP zouden willen, al is dat door het beperkte aantal medewerkers lastig te organiseren. Met onze ideeën willen we bijdragen aan een prettigere leefomgeving en bewoners stimuleren om meer contact met elkaar te hebben”, vertelt Xanti.
Minicolleges tijdens de Challengedag Weerbare Leefomgeving
Minicollege door Danny Onderwater wijkagent Politie Leiden
Danny Onderwater, wijkagent bij de politie in Leiden, gaf tijdens de Challengedag een toelichting op veiligheid en de rol van de politie in de wijk. Daarbij gaat het niet alleen om het voorkomen en aanpakken van incidenten, maar ook om de manier waarop bewoners hun leefomgeving ervaren. Een plek kan feitelijk veilig zijn, terwijl mensen zich er toch onveilig voelen. Daarom is het belangrijk om zowel aandacht te besteden aan daadwerkelijke incidenten als aan de veiligheidsbeleving van bewoners.
Lees verder
Daarnaast speelt sociale controle een belangrijke rol. De aanwezigheid van omstanders, betrokken buurtbewoners en sleutelfiguren, zoals jongerenwerkers, kan bijdragen aan een veiliger gevoel. Meer politie of strengere handhaving is niet altijd de enige oplossing. Ook bewoners kunnen, door meer betrokken te zijn bij hun omgeving en elkaar waar mogelijk aan te spreken, bijdragen aan de veiligheid. De uitdaging is om maatregelen te vinden die niet alleen overlast tegengaan, maar ook de sociale verbinding versterken en ervoor zorgen dat iedereen zich welkom voelt in de wijk.
Veiligheidsbeleving & Straatintimidatie
Nina Maijers, beleidsmedewerker veiligheid bij de gemeente Leiden, ging in op de kansen en uitdagingen rondom de veiligheid in de Lammenschansdriehoek. Ze maakte onderscheid tussen objectieve veiligheid en subjectieve veiligheid. Objectieve veiligheid gaat over feitelijke incidenten en strafbaar of grensoverschrijdend gedrag. Subjectieve veiligheid gaat over hoe veilig mensen zich voelen. Deze twee hangen met elkaar samen, maar komen niet altijd overeen.
Minicollege ‘Veiligheidsbeleving & Straatintimidatie door Beleidsmedewerker Veiligheid Nina Maijers
Lees verder
De veiligheidsbeleving wordt beïnvloed door verschillende factoren, zoals de inrichting en verlichting van de openbare ruimte, de aanwezigheid en het gedrag van andere mensen, persoonlijke ervaringen en het tijdstip. Ook sociale controle, onderlinge betrokkenheid en het imago van een plek spelen een rol. Volgens Maijers hoeft het verbeteren van de veiligheid niet altijd grootschalig of ingewikkeld te zijn. Juist kleine, creatieve interventies kunnen een groot verschil maken. Daarbij is het belangrijk om niet alleen overlast te willen verminderen, maar ook positief gedrag, ontmoeting en verbinding te stimuleren. Het uiteindelijke doel is een leefomgeving die zowel veilig als prettig is, waar bewoners zich thuis voelen en waar rekening wordt gehouden met de verschillende groepen die de wijk gebruiken.