Leiden Kennisstad | Leiden City of Science

Verhalen van de Leidse Kennis #3: LeveDNA!

DNA, wat is dat eigenlijk? Iedereen heeft er wel iets van een beeld bij: het typische plaatje dat je altijd ziet op tv bijvoorbeeld. Maar wat DNA nou precies is, waarom het belangrijk is en wat je er allemaal mee kan doen: dát weten veel mensen niet. Om deze, en nog veel meer vragen te beantwoorden is de stichting LeveDNA! opgericht. Johan den Dunnen, professor Medische Genoomtechnologie bij het LUMC vertelt over de stichting en koppelt deze aan een bijzondere plek in Leiden.

Ten eerste: Wie bent u en wat doet u?

‘Ik ben Johan den Dunnen en kom oorspronkelijk uit Nijmegen, waar ik Biologie heb gestudeerd en mijn promotieonderzoek heb gedaan naar genen die tot expressie komen in de lens van het oog. Na die promotie, in 1986, ben ik naar Leiden gekomen om te werken aan erfelijke ziektes. Ik ben gestart met Duchenne spierdystrofie en werk nu eigenlijk aan alle erfelijke ziektes. Er is in de loop van de tijd veel meer mogelijk geworden op het gebied van erfelijke ziektes. Het is nu heel gemakkelijk en goedkoop geworden om DNA af te lezen gaan en we gaan dat  ongetwijfeld bij alle mensen doen, ziek en gezond. De mens spreekt in zijn lijf over de hele wereld dezelfde taal: DNA. Alleen de opvoeding zorgt ervoor dat de een Engels praat en de ander Duits. De basis is echter hetzelfde. DNA is jouw bouwplan. In dat bouwplan zit heel veel informatie over hoe je eruit ziet, wat je talenten zijn, welke risico’s er zijn. Als het heel goedkoop wordt om die informatie zichtbaar te maken, dan denk ik dat dat gebruikt gaat worden. Daar is de stichting LeveDNA! uit voortgekomen: omdat we denken dat we veel te weinig over die mogelijkheden horen. Op school wordt er amper wat over verteld, terwijl je op een gegeven moment voor de keuze staat: wil ik die informatie hebben, ja  of nee. En welk deel van die informatie? Het doel van de stichting LeveDNA! is dus om DNA in het algemeen meer bekendheid te geven.  De mogelijkheden en onmogelijkheden van DNA toe te lichten. Zo willen we ervoor zorgen dat iemand niet verrast is op het moment dat hij/zij de vraag krijgt of zijn of haar DNA te testen. Dat iemand de mogelijkheden dan kent en een goede keuze maakt; wat wil ik wel en wat wil ik niet weten. Dat is het ideaalbeeld.’

Hoe is LeveDNA! ontstaan?

‘In 2011 kwam Ken Kraaijeveld, een medewerker uit mijn groep, met het idee om mee te doen met de Academische jaarprijs. Dat was een prijs die tot 2013 in Nederland werd uitgereikt, waarbij onderzoekers werden uitgedaagd om een breed publiek actief te interesseren voor onderzoek. Om dat project uit te voeren werd €100.000 uitgereikt aan de winnaars. LeveDNA! is in 2011 bij de beste 3 projecten uitgekomen, maar heeft niet gewonnen. Iedereen die mee heeft gewerkt aan het project, vond het echter zo leuk dat we zijn doorgegaan in de vorm van een stichting.’

En wat doet LeveDNA! allemaal precies?

‘In principe doet LeveDNA! alles om meer bekendheid te geven aan DNA en wat je daarmee kunt. Daarvoor heeft de stichting financiën nodig en dat is nog best een lastig punt. We hebben nu een website waar we informatie delen, waar mensen ons kunnen benaderen als ze vragen hebben. Ook kunnen ze daar informatie vinden om zelf iets met DNA te doen: bijvoorbeeld spreekbeurten en profielwerkstukken. Verder geven we lezingen over DNA-gerelateerde onderwerpen, we geven aandacht aan wereld-DNA dag, o.a. in Corpus door het geven van workshops, en we organiseren ‘een dagje DNA’. Een dagje DNA houdt in dat de stichting op verzoek een programma opstelt over DNA. Na een introductie en uitleg doen we ook een echte DNA test, bijvoorbeeld om te kijken of die iemand bitter kan proeven. Wat ook kan is je eigen DNA isoleren en het dan meenemen in een flesje of hangertje.

DNA-Model

LUMC

Johan den Dunnen bij de DNA-tunnel

DNA-motief in de DNA-tunnel

We hebben ook twee keer op Lowlands gestaan, de tweede keer met een project waarbij we op basis van DNA hebben getest welke mensen het beste bij elkaar pasten. De wetenschappelijke basis hiervoor is wankel, maar het heeft er wel voor gezorgd dat mensen over DNA gingen praten en nadenken. Verder zijn we ook bezig met een Reizend DNA-lab, een samenwerking tussen universiteiten en instituten. Als middelbare school kun je je inschrijven voor een DNA-lab en dan komen ze op school langs met apparatuur. LeveDNA! is nu bezig met een DNA-lab over het DNA van de mens: wat weet je wel, en wat weet je niet als je je DNA kent? Hiervoor gebruiken we het DNA van een denkbeeldig persoon en leren we hoe je daar informatie uit kunnen halen.’

Krijgen jullie vaak aanvragen voor bijvoorbeeld een ‘dagje DNA’?

‘Vanwege het lage niveau aan financiën kunnen we geen reclame maken, dus blijft het een beetje beperkt. Wel doen we veel in de gemeente Leiden: op de secretaresse dag dit jaar, op 18 april hebben we iets georganiseerd voor de secretaresses op het Leiden Bio Science Park.’

Zijn er verder nog dingen die verteld moeten worden?

‘Dat we heel veel ideeën hebben om leuke projecten te doen, maar dan wel ondersteuning nodig hebben. Leiden is de DNA-hoofdstad van Nederland. Als stad zou Leiden er ook wat aan kunnen doen om dat wat zichtbaarder te maken. Dit kan al heel simpel en goedkoop, bijvoorbeeld met de beplanting op het Bio Science Park. Een van de dingen waar we indirect bij betrokken waren was de DNA-tunnel. Als wij er directer bij betrokken waren geweest, had die tunnel er waarschijnlijk anders uitgezien, maar op dit soort manieren kun je er wel voor zorgen dat DNA meer gaat leven in Leiden.’

Als bijzondere plek heeft u de DNA-tunnel bij de Plesmanlaan uitgekozen, waarom?

‘Toen de Plesmanlaan in Leiden werd aangepakt, heeft de gemeente een opdracht uitgeschreven om daar iets te doen in het kader van het Leiden Bio Science Park. In het winnende ontwerp was een DNA-tunnel opgenomen. Dit hield in dat er een versimpeld motiefje van een DNA profiel op de tunnelwand werd afgebeeld. Wij hebben daar met de stichting niet direct iets mee te maken gehad, wij zouden het wat realistischer hebben aangepakt. Nu weten mensen niet wat die tunnel precies betekent. Verder ligt er nog steeds een plan om in een deel van de DNA-tunnel met echte DNA-profiel te gaan werken. De vraag is dan: van wie? Bekende Leidenaren, beroemde onderzoekers, of… wat vindt u?’

Voor meer informatie over de stichting LeveDNA!, klik hier.

Geschreven door: Hannah Kroes (h.kroes@leiden.nl)

Universiteit Leiden
Hogeschool Leiden